درسنامه آموزشی پیام‌های آسمان کلاس نهم

دو ساختمان را فرض کنید که یکی از آنها براساس الگو و نقشه‌ای منسجم و دقیق ساخته می‌شود و دیگری بدون داشتن الگو. به نظر شما این دو ساختمان بعد از تکمیل چه تفاوت‌هایی با هم خواهند داشت؟

ما انسان‌ها از آغاز دوران نوجوانی در حال بنای یک ساختمان هستیم. این ساختمان همان ساختمان شخصیت ماست که با اعتقادات و اخلاق و رفتار ما ساخته می‌شود؛ ساختمانی که گویا با گذشت هر روز از عمرمان و با هر رفتاری که انجام می‌دهیم، آجری به آن اضافه می‌شود و بنایش کامل‌تر می‌شود.

به نظر شما می‌توان انتظار داشت که ساختمان شخصیت انسان، بدون داشتن الگویی مناسب به بهترین شکل ممکن ساخته شود؟

به نظر شما الگوی مناسب برای ساختن شخصیت ما چه کسانی می‌توانند باشند؟

در درس قبل دانستیم که یکی از راه‌های افزایش ایمان به خدا، الگو قرار دادن انسان‌های مؤمن است. پیامبران نمونه‌ای از این انسان‌ها هستند که در قرآن کریم بارها داستان زندگی و ویژگی‌های آنان بیان شده است. بنابراین اگر کسی می‌خواهد جزو بهترین‌های زمان خود باشد و در مسیر ایمان به خدا گام بردارد، شایسته است پیامبران را در زندگی خود سرمشق قرار دهد و لازمهٔ سرمشق قراردادن، آشناشدن با ویژگی‌های آنان است. در این درس با سه ویژگی مهم پیامبران آشنا می‌شویم: تسلیم در برابر امر خداوند، استقامت و پایداری در راه خدا و مبارزه با عقاید باطل و خرافات.

1- تسلیم در برابر امر خداوند

وقتی کسی می‌خواهد شخصی را برای انجام کاری مأمور کند، معمولاً سعی می‌کند فردی را انتخاب کند که کاملاً مطیع او باشد، و به دستوراتی که می‌دهد، به صورت کامل عمل کند. در این صورت است که انجام کامل و دقیق کار، تضمین می‌شود. وقتی انسان‌ها در امور عادیشان این تدبیر را به کار می‌بندند، قطعاً خداوند حکیم در امر بزرگ هدایت انسان‌ها، کسانی را به عنوان پیام آور خود انتخاب می‌کند که در برابر دستوراتش مطیع و تسلیم باشند. این ویژگیِ پیامبران را در قرآن کریم به خوبی می‌توان دید:

- خداوند به حضرت ابراهیم (ع) دستور داد زن و فرزند کوچک خود را در سرزمین مکه که در آن زمان سرزمینی بدون آب و آبادانی بود و امکانی برای زندگی نداشت، سکونت دهد. حضرت ابراهیم (ع) با اطمینان خاطر به دستور خداوند عمل کرد.
- خداوند به حضرت موسی (ع) دستور داد نزد فرعون برود و از او بخواهد بنی‌اسرائیل را آزاد کند. با اینکه آن حضرت از خشم فرعون و قومش نسبت به خود آگاه بود و احتمال هرگونه خطری را برای خود پیش‌بینی می‌کرد، به این مأموریت عمل کرد و وارد قصر فرعون شد و علاوه بر دعوت او به یکتاپرستی، خواستار آزادی بنی‌اسرائیل شد.
- حضرت ایوب (ع) که می‌دید تمامی مشکلات و سختی‌هایی که در زندگی با آنها روبه‌رو می‌شود، به خواست خداوند و برای امتحان‌کردن اوست، در برابر تمامی آنها صبر کرد و در برابر خواست خداوند تسلیم شد.

2- استقامت و پایداری در راه خدا

مردم پس از دریافت دین خداوند از پیامبران، دو گروه می‌شدند؛ گروهی دعوت پیامبران را می‌پذیرفتند و با عمل به تعالیم آنان، نه تنها خود را از مشکلات متعدد -که به دست خود انسان‌ها به وجود آمده بود- نجات می‌دادند، بلکه رستگاری ابدی را نیز نصیب خود می‌کردند. گروه دیگری به لذت‌های زودگذر دنیا دل خوش می‌کردند و با این تصور که با پذیرش دین، دنیای آنها به خطر می‌افتد، زندگی ابدی خود را نابود می‌کردند؛ غافل از اینکه دین الهی رستگاری دنیا و آخرت را برای انسان با هم به ارمغان می‌آورد.

این گروه با سرکشی در مقابل پیامبران، آنان را دروغگو می‌نامیدند تا مردم پیرو آنان نشوند و اگر در نقشهٔ خود موفق نمی‌شدند، به قتل پیامبران دست می‌زدند. خداوند رفتار این افراد را با پیامبران چنین توصیف می‌کند:

اَفَکُلَّما جاءَکُم رَسولٌ بِما لا تَهویٰ اَنفُسُکُمُ استَکبَرتُم فَفَریقًا کَذَّبتُم وَ فَریقًا تَقتُلونَ _{سورهٔ بقره، آیهٔ 87}
آیا (اینگونه نبود که) هرگاه پیامبری چیزی را برای شما آورد که دلخواه شما نبود سرکشی کردید، پس گروهی (از پیامبران) را انکار کردید و گروهی را کشتید؟

پیامبران الهی با وجود مشکلات فراوان در راه خدا صبر و استقامت می‌کردند و با تمام توان و قدرت به راه خود ادامه می‌دادند و لحظه‌ای سست نمی‌شدند. تمام پیامبران الهی الگوی استقامت در راه خدا بودند. در این باره باز هم قرآن سیره و روش پیامبران را چنین توصیف کرده است:

- حضرت نوح (ع) مردم زمان خود را نهصد و پنجاه سال به یکتاپرستی دعوت کرد؛ ولی در این مدت، تنها تعداد بسیار اندکی ایمان آوردند. آنان بارها نوح را اذیت و آزار می‌کردند، مسخره می‌کردند، تهدید به قتل می‌کردند و… . تا اینکه خداوند به آن حضرت دستور ساخت کشتی را داد و خبر داد که دیگر از قوم وی کسی ایمان نخواهد آورد. حضرت نوح (ع) به دستور خداوند شروع به ساختن کشتی کرد. در این مدت هرگاه که کافران از کنار او می گذشتند، مسخره‌اش می‌کردند و می‌گفتند چرا در بیابان کشتی می‌سازی؟ نکند دیوانه شده‌ای؟! ولی چون نوح (ع) به خداوند ایمان داشت و می‌دانست وعدهٔ الهی حق است، استقامت کرد و ساختن کشتی را متوقف نکرد تا اینکه زمان وعده خداوند فرا رسید و آن قدر باران بارید که تمام آن سرزمین به زیر آب رفت و همهٔ کافران غرق شدند.
- حضرت ابراهیم (ع) بارها عموی خود آزر را به یکتاپرستی دعوت می‌کرد و او را به ترک پرستش بت‌ها فرا می‌خواند. آزر هر بار او را با سخنانش می‌آزرد و از خود دور می‌کرد؛ اما او دست از دعوت خود برنمی‌داشت. حضرت ابراهیم (ع) نه تنها مردم عادی، بلکه نمرود -طاغوت زمانه را که ادعای خدایی می‌کرد- در کاخش با شجاعت و استدلال‌های محکم به چالش کشید و به یکتاپرستی دعوت کرد و از تهدیدهایش نهراسید و در برابر آزار وی از قبیل انداختن در آتش و تبعید از وطن ذره‌ای دچار تردید نشد، و دست از راهی که در پیش گرفته بود، برنداشت تا اینکه عده‌ای از مردم به یکتاپرستی روی آوردند.

پایداری فراوان پیامبران، ناشی از این بود که آنان اطمینان داشتند که ایمان و استقامت، کلید دست یافتن به وعده‌های بزرگ الهی است؛ همچنان که خداوند می‌فرماید:

اِنَّ الَّذینَ قالوا رَبُّنَا اللّٰه ثُمَّ استَقاموا تَتَنَزَّلُ عَلَیهِمُ المَلاِئکَة اَلّا تَخافوا وَ لا تَحزَنوا وَ اَبشِروا بالجَنَِّة الَّتی کُنتُم توعَدونَ _{سورهٔ فصلت، آیهٔ 30}
آنان که گفتند: پروردگار ما اللّٰه است سپس (در این راه) پایدار ماندند، فرشتگان بر آنان نازل می‌شوند که نترسید و غمگین مباشید و به بهشتی که وعده داده می‌شدید، شاد شوید.

3- مبارزه با عقاید باطل و خرافات

مردم دوران پیامبران، برای خداوند شریکانی قرار داده بودند؛ بت‌هایی از سنگ و چوب، فرشتگان و اجرام آسمانی (ستاره، ماه، خورشید و…) از جمله این شریکان بودند.

برخی از مردم زمان حضرت ابراهیم ستاره و خورشید و ماه را می‌پرستیدند و معتقد بودند این‌ها اثر خوبی در زندگی آنها دارند.

بنی اسرائیل در زمان حضرت موسی گوساله‌ای را از طلا و جواهرات ساختند و با این تصور که این گوساله منشأ ثروت و برکت است، به دور او طواف می‌کردند.

مردم در زمان پیامبر اکرم در برابر بت‌های ساخته شده از سنگ و چوب سجده می‌کردند و می‌گفتند اینها به ما خیر و برکت می‌دهند.

پیامبران الهی نه تنها خود به این امور اعتقاد نداشتند و آنها را باطل و خرافه می‌دانستند؛ بلکه از طرف خدا مأموریت یافته بودند با هر اعتقادی که ریشه در دستورات خداوند ندارد و نزد خداوند معتبر نیست، مبارزه کنند.

رسولان الهی با آوردن دلایل محکم، مشرکان را به اندیشه‌ورزی و تفکر دعوت می‌کردند و از آنها می‌خواستند که به جای پیروی از خرافات، از دستورات خداوند اطاعت کنند.

حضرت ابراهیم در دعوت عمویش آزر می‌گوید:

اِذ قالَ لَبیِه یا اَبَتِ لِمَ تَعبُدُ ما لا یَسمَعُ وَ لا یُبصِرُ وَ لا یُغنی عَنک شَیئًا _{سورهٔ مریم، آیه 42}
هنگامی که به عموی خود گفت: ای عمو! چرا چیزی می‌پرستی که نه می‌شنود و نه می‌بیند، و نه هیچ مشکلی را از تو حلّ می‌کند؟!

یا اَبَت اِنّی قَد جاءَنی مِنَ الِعلمِ ما لَم یَأِتک فَاتَِّبعنی اَهدِکَ صِراطًا سَوِیًّا _{سورهٔ مریم، آیه 43}
ای عمو! دانشی برای من آمده که برای تو نیامده است بنابراین از من پیروی کن، تا تو را به راه راست هدایت کنم!

زمانی که پیامبران الهی با عقاید باطل و خرافی قوم خود مبارزه می‌کردند، مخالفان که پاسخ قانع کننده‌ای برای رد نظر پیامبران و دورکردن مردم از آنها نداشتند، از عقیدهٔ باطل دیگری استفاده می‌کردند. آنها به پیامبران می‌گفتند شما برای ما بدشانسی می‌آورید! پیامبران نیز در جواب می‌گفتند: اگر بلایی سر شما می‌آید نتیجهٔ کارهای خودتان است.

به عنوان مثال وقتی به قوم بنی اسرائیل خیر و منفعتی می‌رسید، می‌گفتند این نتیجهٔ زحمات خودمان است؛ ولی وقتی اتفاق بدی برایشان می‌افتاد؛ می‌گفتند: موسی برای ما بدشانسی می‌آورد. خداوند در جواب آنها فرمود: این بلاهایی که بر سر شما می‌آید، به دلیل اعمال خودتان است و ارتباطی با پیامبر ندارد.

البته عقاید باطل و خرافی منحصر به زمان پیامبران نبوده است. امروزه در برخی کشورها هنوز مردم به پرستش بت‌ها مشغول‌اند یا در کشورهای مختلف خرافات رونق فراوان دارد؛ خرافاتی همچون

- عدد 13 نحس است.
- به تخته زدن بدشانسی را از انسان دور می‌کند.
- اگر گربهٔ سیاه سر راه کسی باشد، بد شانسی می‌آورد.
- مهرهٔ فیروزه‌ای رنگ، انسان را از خطر و بلا حفظ می‌کند.

و هزاران مورد دیگر که در فرهنگ‌های مختلف وجود دارد.

اعتقاد به این امور موجب شده است برخی از مردم در انجام کارهایشان به کسانی مراجعه کنند که ادعا دارند می‌توانند از اتفاقات خوب و بدی که ممکن است، برای افراد رخ دهد، خبر دهند یا از روی دادن آنها جلوگیری کنند. امروزه این افراد در شکل‌های مختلفی از قبیل فال‌گیر (فال قهوه و…)، کف بین (ادعای بیان آینده با نگاه‌کردن به کف دست)، رمّال (ادعای پیشگویی آینده) و… مردم را فریب می‌دهند و موجب از هم پاشیده‌شدن خانواده‌های فراوان یا از دست رفتن اموال و آبرویشان می‌شوند.

باید توجه داشت اگر ایمان به خدا در انسان کم رنگ شود، میل به خرافات نیز افزایش می‌یابد؛ اما اگر انسان ایمان خود را تقویت کند، به خوبی به درک این نکته می‌رسد که کلید حل تمام مشکلاتش در پیروی از خدا و دستورات او نهفته است.